ERZURUM

Erzurum Doğu Anadolu Bölgesi' nin en büyük ve en gelişmiş şehri olup, yurdumuzun kuzeydoğusunda yer alır. İlimizin doğusunda Kars, Ağrı, Ardahan; güneyinde Muş ve Bingöl; batısında Erzincan ve Bayburt; kuzeyinde Rize ve kuzey batınsında ise Trabzon yer alır. İlimiz topraklarını, doğudan Allahuekber ve Aras Dağları ile Ardahan Yaylası; güneyden Palandöken ve Bingöl Dağları; batıdan Dumanlı ve Kapı Dağları; kuzeyden Doğu Karadeniz Dağları çevirir.
Bugünkü Erzurum şehrinin bulunduğu yerde, daha önce tarihin çeşitli dönemlerinde Karin, Karna, Garin, Kornoi, Kalai ve Karnak şeklinde isimlendirilen bir şehir bulunduğu bilinmektedir. Yine aynı tarih dönemlerinde Erzurum Ovası’nın batı bölümünde Erzen, Erzeron isimli bir şehrin var olduğu tarihi kaynaklarla sabittir. Bizanas İmparatorlarından II. Teodosious (M.S. 408-450) zamanında Erzurum Ovası’nı doğudan gelen İran saldırılarından korumak amacıyla, Karin şehrine hakim bir tepe üzerinde bir kale inşa edilmiş olup, kale içindeki şehre de imparatorun adına izafeten “ Teodosiopolis” adı verilmiştir. Bugünkü Erzurum şehrinin yerinde kurulmuş olan Karin (sonradan Teodosiopolis ) ile Erzurum Ovası’nın batı bölümündeki Erzen şehri iki ayrı şehirdir.
KIŞ SPORLARI


PALANDÖKEN : Uluslararası Kayak Federasyonunca dünyanın ikinci büyük kayak merkezi olarak nitelendirilen Palandöken dağındaki 6.5 km.'lik profesyonel kayak merkezi yılın 180 günü (Kasım' dan Haziran' a kadar) kayak yapma imkânı tanımaktadır. İlk olarak Kiremitlik mevkiindeki bir salon, bir atlama trampleni, küçük bir de kayak eviyle faaliyete geçen kayak tesisleri, zamanla bu ihtiyaca cevap veremeyince pist ve tesisler Hınıs boğazına doğru genişletilmiştir.
Palandöken, toplamda 60 km. ye varan, 2200 m. üzerindeki tamamıyla doğal olan pistleri ile size kayak yapma imkanı sunuyor.
Palandöken Kayak Merkezinde sizleri tüm pistlere rahatlıkla ulaştıracak bir şekilde hazırlanmış farklı alternatifli lift seçenekleri bulabilirsiniz.
Palandökende Her türlü zorluk derecesiyle seviyenize göre bir pist mutlaka bulabilirsiniz.
DAĞ SPORLARI VE RAFTİNG

Erzurum ve yöresinde dağcılık ve doğa yürüyüşleri için çekici özelliklere sahip bir çok dağ, tepe, yayla ve vadi bulunmaktadır. Erzurum’un kuzeyinde yer alan Dumlu Dağları üzerinde yabancı turistler tarafından günübirlik doğa yürüyüşleri yapılmaktadır. Bu yürüyüşe giden turistler Güngörmez Köyü’nden başlamak suretiyle üç saatlik bir yürüyüşle Dumlu Baba diye adlandırılan ve Fırat Nehri’nin önemli kollarından biri olan Karasu’nun kaynağı durumundaki soğuk su gözesine varırlar. Burada bir süre dinlenen ziyaretçiler dönüş yürüyüşünü Kırkgöze Köyü üzerinden yaparlar. Buna benzer dağ yürüyüşleri Erzurum’un güneyinde bulunan Palandöken dağları üzerinde de yapılmaktadır.
Rafting sporunun en iyi yapılabildiği, dünyanın en hızlı akan nehirlerinden birisi olan Çoruh Nehri, İspir ilçemizden geçmekte olup bu sporun ilimizdeki başlangıç yeri de İspir ilçemizdir. 1993 yılında Dünya Rafting Şampiyonası, Çoruh Nehri’nde yapılmıştır.
TARİHİ ESERLER

ÇİFTE MİNARELİ MEDRESE : Erzurum Ulu Camii'nin doğusunda, "Tebriz Kapısı Çarşısında" bulunan bu Mamurenin en çok yaygın ve bu gün yaşayan ismi ÇİFTE MINARELER veya ÇİFTE MINARELİ MEDRESE' dir. Mamure kesme taştan ve müstakil planla inşa edilmiştir. Cephede minare kaideleri öne doğru çıkıntılıdır. İki minare arasında nebati geometrik tezin atlı istalaktitli Taç Kapısı vardır. Minare kaidelerinin alt ön kısmında müstakil bir komi üzerinde iki "Selçuk Arması" vardır. Batıdaki armada, altta ağzını açmış iki yılan, ortada dilimli bir yaprak, bunun üstünde çift başlı bir kartal vardır.Kitabesi yok edildiği için Türk sanatı bilginleri medresenin 1285-1290 yılları arasında ilhanlılar zamanında yaptırılmış olması gerektiğini ileri sürmektedirler.
YAKUTİYE MEDRESESİ : Cumhuriyet caddesi üzerinde bulunan ve ilhanlılar döneminden kalan Yakutiye Medresesi 1310 yılında Sultan Gazan ve Horasanlı Bulga Hatun'un yardımlarıyla Hoca Cemaleddin Yakut tarafından yaptırılmıştır
İÇ KALE : Ortagüney burca dayalı olarak kare planlı küçük bir yapıdır. 12. yüzyıl Saltuklu-Selçuklu yapılarındandır.
SAAT KULESİ (Tepsi Minare) : 1124-1132 tarihinde Saltuklular devrinde İnanç Beygu Alp Tuğrul tarafından kale mescidinin minaresi olarak yaptırılmıştır. Alt kısmı muntazam kesme tas, üst kısmı harçlı tuğladan inşa edilmiş olup Kufi kitabelidir. Şerefeden yukarı olan yıkılmış sonradan gotik tarzında ahşaptan yapılmıştır.
ÜÇ KÜMBETLER : Saltukoğulları devrinden kalan bu eserlerin iki önemli özelliği vardır. Birincisi, bu eserlerin Anadolu'da yapılmış ilk eserlerden (belki de ilki) olmasıdır.İkinci önemli özelliği ise üç eserinde birbirinden farklı mimari yapıya sahip olmalarıdır.Büyük olan Emir Saltuk Kümbeti'nin mimari açıdan dünya üzerinde bir benzeri daha yoktur. Emir Saltuk Kumbeti'nin 13.yüzyıl sonu veya 14.yüzyıl başlarında yaptırıldığı tahmin edilmektedir.Diğer iki kümbetin ise kimler tarafından ne zaman yaptırıldığı tespit edilememiştir. Bu kümbetlerin dışında Erzurum'un çeşitli semtlerinde Karanlık, Gümüşlü, Cimcime Sultan ve Rabia Hatun kümbetleride bulunmaktadır.
RÜSTEMPAŞA BEDESTENİ (TAŞHAN) : :Mumtazam kesme taştan yapılmış olan Rüstem Paşa Bedesteni, iki katlıdır.Kanunu Sultan Süleyman'ın Sadrazamı Rüstempaşa tarafından yaptırılmış olan bedesten 1970 yılında restore edilmiştir.Menderes Caddesi üzerinde bulunan ve halk arasında Taşhan diye adlandırılan bedestenin üst katlarında Oltu taşı işlemecileri faaliyet göstermektedir.Alt katlarında ise, çeşitli iş yerleri bulunmaktadır.Erzurum'da Rüstempaşa Bedesteni'nin dışında Gümrük Hanı, Cennetzede Hanı, Kamburoğlu Hanı, Hacı Bekir Hanı bulunmaktadır.
ÇOBANDEDE KÖPRÜSÜ : Erzurum’un sınırları içerisinde yer alan Çobandede Köprüsü, İlhanlılar’ın veziri Emir Çoban Salduz tarafından yaptırılır. Aras Nehri üzerine, 7 adet kemer gözlü olarak inşa edilen köprüden, günümüze 6 gözü ulaşabilmiştir. Dönemin önemli yapılarından biri olan tarihi köprü, günümüzde koruma altına alındığından kullanılmıyor
TABYALAR

Tabyalar savunma amaçlı yapılan askeri yapılardır.Erzurum'da bulunan tabyalar
Aziizye tabyası , Mecidiye tabyası , Sivişli tabyası , Büyük palandöken tabyası , Küçük palandöken tabyası , Ağzı açık tabyası , Uzun Ahnet tabyası , Büyük Kiremitlik tabyası , Küçük kiremitlik tabyası , Toparlak tabyası , Çobandede tabyası , Dolangez tabyası , Büyük höyük tabyası , Gez tabyası, Tafta tabyası , İlave tabyası , Küçük höyük tabyası ,Karagöbek Tabyası
İNANÇ TURİZMİ


Bağbaşı Taş camii (Haho Meryem Ana Kilisesi): Gürcü Kralı Büyük David tarafından 961-1001 yılları arasında yaptırılmıştır.Daha sonra camiye çevrilen yapı Hıristiyan mimarı özelliklerim korumaktadır.
Çamlıyamaç (Öşkvank kilisesi) : 976 yılında Gürcü Kralı Büyük David'in son dönemlerinde yaptırılmıştır.Gürcü krallığının altın devrine ait önemli eserlerinden birisidir
LALAPAŞA CAMİİ : Erzurum'daki sayılı Osmanlı eserlerinden olan Lalapaşa Cami'ni ünlü Mimar Sinan'ın Beylerbeyi Lala Mustafapaşa adına 1562 yılında yaptığı söylenmektedir
Bunların dışında Erzurumda bulunan tarihi camii ler şunlardır Muratpaşa Camii (1573) , Gürcükapı Camii (1608), Boyahane Camii (1621) , Caferiye camii (1645) , Kurşunluoğlu Camii (1700), Pervizoğlu Camii (1716) , Dervişağa camii (1717) , Gümrük Camii (1718) , Bakırcı Camii (1720) , Narmanlı Camii (1738) , İbrahimpaşa Camii (1748) , Şeyhler Camii (1771) , Cennetzade Camii (1785) , Camilerin dışında Erzurum'un Türbe mevkiinde Abdurrahman Gazi, Tebrizkapı Semti'nde Ebe İshak, Taşmağazalar'da Habip Baba, Tuzcu Köy'ünde Hacı Haşıl türbeleri ziyaret edilebilir.
SAĞLIK TURİZMİ

Büyük Çermik : Kitabesine göre 1565 yılında Dulkadiroğullarından Şah Bey tarafından yaptırılmış olan yapının içinde şifalı soğuk su kaynağı bulunmakta olup üzeri 14.50 m çapında bir kubbeyle örtülüdür.
Küçük Çermik : Küçük Çermik Büyük Çermik' in 50 m. kadar kuzeyinde Hasankale çayının diğer kıyısındadır. Ortasındaki 1.5 m. derinlikteki havuzu örten 8 m. boyutlarında kubbeli bir mekân bulunmaktadır
Ilıca Kaplıcaları : Ilıca ilçesi, Erzurum-İstanbul karayolu üzerinde ve il merkezine 18 km. mesafededir. Kaplıcalar, içerisinde karbon ve hidrojen maddeleri taşığıdı için dünyaca ünlüdür. mide, bağırsak, karaciğer, safra kesesi, beslenme bozuklukları ve romatizma hastalıklarına olumlu etki etmektedir.
Pasinler Kaplıcaları : Pasinler ilçe merkezinde Erzurum-İran Uluslararası geçiş yolu üzerinde ve Pasinler belediye sınırları içerisindedir. Bu kaplıcalar şu an günlük 3702 kişilik bir kapasiteye sahiptir. 205 metreden doğal çıkışlı olup, 15 lt/Sn. akım değerine sahiptir. Böbrek, sindirim sistemi, idraryolları, romatizma, siyatik, lumbago, nevralji ve çeşitli kadın hastalıklarının tedavisinde yararlı olmaktadır.

Köprüköy (Deli Çermik) Kaplıca Suları : Köprüköy ilçesinde yer alan bu kaplıca merkez ilçeden 56 km. uzaklıkta olup, Erzurum-Ağrı-Kars karayolu üzerinde olduğundan ulaşım çok kolaydır.Kaplıca suyu: Bikarbonatlı, sodyumlu, kalsiyumlu, karbondioksitli, demirli ve bromürlü bir bileşime sahiptir. Sindirim sistemi, böbrek ve idrar yolları, kan dolaşımı ve kalp hastalıkları, metabolizma bozuklukları ve romatizmal rahatsızlıklara olumlu etki yapmaktadır
DOĞAL GÜZELLİKLER

Tortum Şelâlesi : Bu doğa harikası, Erzurum ilinin 103 km. kuzeyinde, Tortum gülünün kuzey kenarındadır. Çağlayan da dahil, bu çevrede çok yüksek bir su sporları (rafting) ve dağ sporları (kamping) turizmi potansiyeli vardır. 48.5 m. den dökülen çağlayanın heybeti, görkemli bir doğa manzarası sergilemekledir.